Marrakesz

Marrakesz

871
Marrakesz Maroko
Meczet Kutubijja

Marrakesz jest trzecim co do wielkości miastem Maroka, ustępującym jedynie Rabatowi i Casablance. Miasto leży w południowo-zachodniej części kraju, u podnóża majestatycznych gór Atlas. Marrakesz liczy sobie niewiele ponad jeden milion mieszkańców.

Ciekawe, że nazwa państwa – Maroko – jest zniekształconą nazwą owego miasta. W Iranie na Maroko do dzisiaj nie mówi się inaczej jak Marrakesz.

Historia Marrakeszu

Budowniczym Marrakeszu był władca o imieniu Jusuf ibn Taszfin, pierwszy z dynastii Al-Murabitinów. Miało to miejsce stosunkowo późno – w 1062 roku. Rozkwit miasta przypada na czasy władania Jakuba Al-Mansura (1184-1189), mającego szczególne upodobanie do monumentalnych budowli. Za jego czasów w mieście zostały wzniesione meczety Kutubijja i El-Mansuria. Wysokość minaretu przy meczecie Kutubijja wynosi 70 metrów. Minaret ten do dzisiaj stanowi oficjalny symbol miasta.

W XIII wieku Marrakesz przechodzi pod kontrolę dynastii Marynidów, w XVI wieku – dynastii Saadytów, która przeniosła stolicę z Fezu do Marrakeszu. Jedną z głównych historycznych atrakcji miasta jest pałac El-Badi zbudowany przez Saadytów, a także kompleks ich rodowych grobowców.

W 1912 roku Marrakesz zostaje zdobyty przez wojska powstańcze, na których czele stoi Al-Hiba, jednocześnie dość szybko miasto przechodzi pod kontrolę Francuzów, którzy ustanowili nad krajem swój protektorat.

Atrakcje Marrakeszu

Większa część atrakcji Marrakeszu znajduje się w tak zwanej medynie – historycznej części miasta, wpisanej w 1985 roku na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Glinobite budowle i umocnienia medyny mają rudawy odcień, dlatego często nazywa się ją „czerwonym miastem”.

Plac Dżamaa al-Fina, Marrakesz
Plac Dżamaa al-Fina, Marrakesz

Jedno z najbardziej interesujących miejsc medyny – plac Dżamaa al-Fina – słynie ze swoich akrobatów, bajarzy, tancerzy, muzyków i wszelkiej maści rzemieślników. To serce Marrakeszu. Jest kilka interpretacji nazwy placu. Jedno z tłumaczeń brzmi „zgromadzenie nieżywych” i, jak należy sądzić, nawiązuje do okresu, gdy na placu dochodziło do publicznych egzekucji. Chociaż plac słynie nade wszystko z teatru ulicznego, to jednak jest też ogromnym targowiskiem pod gołym niebem. Za dnia można się tu zaopatrzyć dosłownie we wszystko: od artykułów spożywczych po tekstylia; pod wieczór plac przeistacza się w kram gastronomiczny.

Na północ od Dżamaa al-Fina widnieje łuk będący wejściem na rue Souk Smarine – szeroki, kryty pasaż, swego rodzaju kręgosłup handlowego kwartału medyny. Na ulicach i placach po sąsiedzku z głównym traktem obowiązuje specjalizacja. Poszczególne suki (targowiska) sprzedają np. wyłącznie wyroby skórzane albo wyłącznie tekstylia czy przyprawy. Często kilka placówek handlujących tym samym towarem znajduje się przy tych samych uliczkach.

Ciasne, pełne zgiełku, kolorowe suki na północ od Dżamaa al-Fina są symbolem Marrakeszu i miejscowej kultury. Brak ustalonych cen jest przyczyną nieustających batalii cenowych toczonych przez sprzedających i kupujących. Mimo pojawienia się na obrzeżach medyny supermarketów i butików gwarne suki to wciąż miejsce, w którym tubylcy robią codzienne zakupy, a turyści polują na upominki.

Jedynie kilka minut spacerem na północ od kwartału suków zaczyna się jedna z najstarszych i najbardziej prestiżowych części Marakeszu.

Qoubba Almoravide, Marrakesz
Qoubba Almoravide, Marrakesz

Jej centralnym miejscem jest plac Ibn Youssef. Na jego południowej pierzei znajduje się wyjątkowo malownicze Qoubba Almoravide. Przepiękna mała budowla z kopułą pięknie ozdobioną rzeźbieniami jako jedyna ocalała z dwunastowiecznego kompleksu pałacowo-meczetowego sułtana Alego ibn Jusufa. Jest to dawna łaźnia – miejsce przedmodlitewnych oczyszczeń.

 

Medresa Ibn Jusufa, Marrakesz
Medresa Ibn Jusufa, Marrakesz

Medresa Ibn Jusufa w północno-wschodnim narożniku placu należy do najcenniejszych obiektów w mieście. Została założona przez sułtana mery nidzkiego Abu El Hassana (1331-1351). Jest naprawdę ogromna. Rozbudowana w 1564 roku przez saadyckiego sułtana El Ghaliba, jest największą medresą w Maghrebie. W dawnych czasach ponad dziewięciuset studentów uczyło się tu islamskiej administracji. Wokół jednego dużego i siedmiu mniejszych dziedzińców wewnętrznych usytuowano 150 izb.

Swoją akademicką działalność medresa kontynuowała nieomal nieprzerwanie aż do 1960 roku, kiedy została przekształcona w muzeum. W środku głównego dziedzińca dominuje prostokątny marmurowy basen. Bogata ornamentacja ścian składa się z powtarzających się szeregów kolorowej, geometrycznie ułożonej mozaiki zwieńczonej arabeskowymi surami Koranu, szyszkami i muszelkami ze stiuku lub rzeźbionymi w cedrze. Przedstawienie osobliwych zwierząt ozdabiają marmurowy basen fontanny usytuowanej przy schodach wiodących do izb studenckich. Okna tych pokojów na pierwszym piętrze tworzą interesującą perspektywę dla ozdobionych sztukaterią ścian dziedzińca.

Będąc w pobliżu medresy, warto zajrzeć na suk des Fassis. Przy uliczce tej znajdują się tradycyjne funduki, kiedyś zajmowane przez gospody kupieckie. Bardzo ładnie odnowione są siedzibami pracowni artystów i warsztatów rzemiosła artystycznego.

Muzeum Marrakeszu
Muzeum Marrakeszu

We wspaniale odrestaurowanym późnodziewiętnastowiecznym pałacu Dar Menebhi znalazło siedzibę Muzeum Marrakeszu. Komnaty pamiętające dawne pałacowe życie zostały zamienione w sale z ekspozycją imponujących zbiorów sztuki marokańskiej, numizmatów, biżuterii, ceramiki oraz architektonicznych detali zdobniczych. Niektóre pochodzą nawet z Idrysydów. Bilet wstępu warto kupić choćby tylko dla obejrzenia samego budynku, w tym także dziedzińca przykrytego szklanymi świetlikami. W pobliżu fontanny, pod wspaniałym żyrandolem od czasu do czasu odbywają się rozmaite koncerty i przedstawienia teatralne.

Minaret meczetu Kutubijja, Marrakesz
Minaret meczetu Kutubijja, Marrakesz

Z „Placu umarłych” można zobaczyć punkt orientacyjny miasta – minaret meczetu Kutubijja. Jest on wzorcem i wizytówką marokańskiej architektury. A minaret powielano w dziesiątkach innych meczetów, a nawet kościołów w Afryce Północnej i Hiszpanii. Meczet powstał w XII w. ma 17 naw i 112 kolumn, jego powierzchnia wynosi 5400 m2, co plasuje go pośród największych na świecie, mieści 25 tys. wiernych. Na końcu sali modlitewnej znajduje się bogato rzeźbiona minbar (ambona), która przypuszczalnie jest pozostałością meczetu Almorawidów zburzonego przez budowniczych obecnego gmachu – Almohadów. Ambona pochodzi prawdopodobnie z Kordoby, a jej ofiarodawcą był sułtan dynastii Almorawidów, Ali ben Jusuf (1107-1143).

Minaret, którego budowa została ukończona za panowania Jakuba El Mansura (1184-1199), był pierwowzorem słynnej Giraldy w Sewilli i wieży Hasana w Rabacie. Uważany jest za budowlę jedyną w swoim rodzaju. Wieża ma 69 m wysokości, a długość boku wynosi 12,8 m. we wnętrzu znajduje się sześć pokojów, jeden nad drugim. Pochyła rampa wokół nich jest drogą prowadzącą na balkon, którą pokonuje muezzin codziennie wzywający wiernych do modlitwy.

Wieża ozdobiona jest czterema miedzianymi kulami. Zgodnie z legendą, kiedyś były tylko trzy kule i do tego wykonane ze złota. Czwarta została podarowana przez żonę Jakuba el Mansura jako kompensata za niedotrzymanie jednego dnia postu w czasie Ramadanu. Ze skruchy żona sułtana oddała swą biżuterię do przetopienia na czwartą kulę.

Hotel „Mamounia”, Marrakesz
Hotel „Mamounia”, Marrakesz

Nieco dalej na zachód, przy avenue Houman el Fetouki stoi symbol dekadenckiego przepychu – niedawno odnowiony hotel „Mamounia”. Zabytkowy obiekt należał do ulubionych budynków premiera Winstona Churchilla, który właśnie tutaj przyjmował prezydenta Roosevelta na obiad i rozmowy o strategii wytyczonej przez konferencję w Casablance. Bogaty i drogi hotel nie wszystkim przypadnie do gustu, jednak dzięki rezerwacji stolika na restauracyjnym tarasie zyska się dostęp do pięknych wypielęgnowanych ogrodów, które są starsze od hotelu o setki lat. Pierwotnie należały do sadyckiego pałacu sułtańskiego. W latach dwudziestych XX wieku z inicjatywy francuskiego malarza i projektanta Jacquesa Majorelle’a wprowadzono do nich jedynie drobne uzupełnienia i zmiany. Na obiad na tarasie wymagane jest włożenie stroju wizytowego i to bez względu na temperaturę powietrza. Zarząd hotelu nie robi wyjątków.

Brama Bab Agnaou, Marrakesz
Brama Bab Agnaou, Marrakesz

Bab Agnaou, zbudowana z niebieskiego wpienia, uważana jest za najpiękniejszą bramę Marrakeszu. Jej przeznaczeniem nie była obrona miasta, stanowiła za to drzwi do dobrze obwarowanej dzielnicy rezydencji zbudowanej przez almohadzkiego sułtana Jakuba El Mansura i obejmującej dzisiaj duży meczet kasby, grobowce Saadytów, pałac el Badi i Dar el Makhzen – obecny pałac królewski.

Grobowce Saadytów, Marrakesz
Grobowce Saadytów, Marrakesz

Grobowce Saadytów to wspaniała nekropolia z okresu saadyckiego sułtana Ahmeda el Mansura (1578-1603) ukryta za wysokimi murami południowej części meczetu kasby. Grupa mauzoleów kryje marmurowe grobowce około sześćdziesięciu wybitnych przedstawicieli dynastii saadyckiej. Nekropolia powstawała na przełomie wieków XVI i XVII, lecz wejście do mauzoleum zostało zablokowane pod koniec XVII wieku na polecenie sułtana Mulaja Ismaila. Ogród oraz znajdujące się w nim grobowce pozostały w zapomnieniu do 1917 roku; wówczas dostrzeżono je na jakimś zdjęciu lotniczym i udostępniono publiczności.

Kompleks mieści dwa mauzolea. Pierwsze, tuż na lewo od wejścia, jest większe i piękniejsze. Składa się z trzech sal. W Sali modlitewnej z mihrabem spoczywa władca alwicki Mulaj el Jazid (1790-1792), choć pomieszczenie to pierwotnie nie miało charakteru sepulkralnego. W drugiej Sali, zwanej Salą Dwunastu Kolumn, znajduje się grób wielkiego sułtana saadyckiego Ahmeda el Mansura (1578-1603).

Jest to jedna z najokazalszych budowli, jaką stworzyli architekci Maghrebu. Dwanaście kolumn z marmuru kararyjskiego połączonych łukami w kształcie podkowy podtrzymuje kopułę pokrytą niezliczoną liczbą pozłacanych mukarnas (stożków), dających efekt przypominający kryształową grotę. W trzeciej sali zwanej Salą Trzech Nisz pochowane są dzieci sułtana. Także ona jest bardzo bogato zdobiona.

Pałac El Badi, Marrakesz
Pałac El Badi, Marrakesz

Pawilon pośrodku cmentarnego ogrodu mieści między innymi grób Lalli Messaouda – matki Ahmeda el Mansura. Najbogatszą z wystawnych rezydencji tego władcy był pobliski pałac El Badi, zbudowany za łupy zrabowane w złotym mieście – Timbuktu. Wszystko, co dzisiaj pozostało z osiemnastohektarowego kompleksu pałacowego, to mury zewnętrzne, ruiny pawilonu, ogrody i podziemne lochy. Mulaj Ismail używał budulca z pałacu do realizacji swych ambitnych planów konstrukcyjnych w Meknesie.

Dzisiaj teren ten stanowi imponującą dekorację dla corocznego festiwalu folklorystycznego. Z końcem wiosny najlepsze marokańskie grupy folklorystyczne przez dziesięć dni dają tu barwne wieczorne przedstawienia.

Pałac Der el Makhzen, Marrakesz
Pałac Der el Makhzen, Marrakesz

Na zachód od pałacu El Badi zlokalizowany jest współczesny pałac królewski Der el Makhzen. Ponieważ pełni funkcję zimowej rezydencji obecnie panującego monarchy, nie jest udostępniany zwiedzającym.

Pałac Bahia, Marrakesz
Pałac Bahia, Marrakesz

Niedaleko na północny wschód od El Badi, przy rue Riad Zitoun el Jedid znajduje się inna rezydencja – niezniszczony i otwarty dla zwiedzających pałac Bahia. Pałac został zbudowany pod koniec XIX wieku dla Si Moussa, wielkiego wezyra sułtana Abd er Rahmana. Rezydował tu także jego syn, Bou Ahmed, wielki wezyr sułtanów Abu Ali Hassana I i Abd el Aziza. Później pałac służył czasowo jako siedziba administracji protektoratu.

Wspaniały orientalny gmach skryty za skromnym zewnętrznym murem wznoszony był przez siedem lat przez dwóch architektów: francuskiego i marokańskiego. Nosi też słusznie nazwę bahia (piękny, lśniący). Wyróżnia się wspaniałymi pałacowymi ogrodami, wysokimi salami reprezentacyjnymi zdobionymi w stylu marokańskim, salą lustrzaną, dużym dziedzińcem haremu z przyległym malowniczym ogrodem oraz kunsztownym meczetem pałacowym z nową niebiesko-białą dachówką.

Pałac Dar Si Said, Marrakesz
Pałac Dar Si Said, Marrakesz

Opuściwszy pałac Bahia, można się udać do pałacu Dar Si Said, w którym mieści się obecnie Muzeum Marokańskiej Sztuki Ludowej. Ten wspaniały budynek został wybudowany pod koniec XIX wieku dla Si Saida – wezyra sułtana Abu Ali Hassana. W czterech salach na parterze znajdują się ekspozycje berberyjskiej biżuterii, przedmiotów domowego użytku, ubrań, sztyletów, szabli i broni ładowanej przez lufę. Na wyższym piętrze największą uwagę przyciąga wspaniały sufit z rzeźbionego drewna. Znajduje się tam ślubny tron, na którym panna młoda przyjmuje prezenty ślubne od zamożnego oblubieńca.

Ściany ozdobione są dywanami z regionów Chichaoua, Beni M’Guild, Rabat i Glaua. Na tyłach muzeum wystawione są ogromne cedrowe wrota pochodzące z kasb (kasby – dawne rezydencje berberyjskich feudalnych władców) doliny Dra z ornamentem arabeskowym i geometrycznym.

Niedaleko nekropolii Saadytów znajduje się jedyna ocalała oryginalna kamienna bramna miejska – Bab Agnaou. Powstała w XII wieku i jest wspaniałym przykładem budownictwa almorawidzkiego. Stanowiła niegdyś wejście do kasby przeznaczone dla pospólstwa. Fantazyjne dekoracje zewnętrzne miały zadanie uświadamiać przybyszom, jak bajecznie bogaty jest sułtan.

Dwie nowe dzielnice Marrakeszu (Guéliz i Hivernage) położone są za pierwotnymi murami miasta, na północnym zachodzie. Powstały w latach dwudziestych XX wieku z inicjatywy władz administrujących francuskim protektoratem. Postanowiono stworzyć kwartały mieszkaniowe, biurowe i finansowe z dala od ogarniętej chaosem medyny. Wytyczono szerokie bulwary, zieleńce, potem przystąpiono do zabudowy i obsadzania dzielnic setkami drzew i krzewów tropikalnych.

Jądrem nowych kwartałów jest plac du 16 Novembre. To na nim zbiegają się główne arterie: avenue Hassan II, avenue Mohammed V i avenue des Nations Unies. Kilka kroków dalej na południe przy rue el Imam Ali znajduje się jedna z pomnikowych budowli Nowego Miasta – postawiony w latach trzydziestych XX w. kościół des Saints-Martyrs de Marrakech, którego piękne, przestronne wnętrze za dnia tonie w plamach żółtego i czerwonawego światła sączącego się przez witrażowe okna.

Ogród Majorelle, Marrakesz
Ogród Majorelle, Marrakesz

Największą atrakcją Nowego Miasta są jednak Ogrody Majorelle’a. Twórcą tego małego botanicznego raju był Louis Majorelle (1859-1926), malarz francuski i stolarz artystyczny, który przez wiele lat mieszkał w Marrakeszu. Ogrody otwarto dla publiczności w 1947 roku. Obecnie ogród jest własnością światowej sławy dyktatora mody Yves Saint Laurenta, który przerobił go na awangardowe dzieło sztuki.

Ogród Menara, Marrakesz
Ogród Menara, Marrakesz

Na zachód, daleko za murem medyny, aż do lotniska, rozciąga się stary gaj palmowy – ogród Menara, założony w XII wieku przez Almohadów. W XIX wieku Alawici dobudowali tu pawilon, który odbijając się w stawie irygacyjnym i z górami w tle stanowi interesujący temat do zdjęć.

Na północ od Marrakeszu, na obszarze 13 000 ha, aż do wadi Tensift, rozciąga się gaj palmowy założony przez Almorawidów.

PODZIEL SIĘ